تحصيل يقين و اعتماد بر برهانى قويم كرده باشد « 1 » قناعت كند ، و با پيره‌زنان راه تساوى پويد ، و هر چه از مخالفين عقيدهء خود شنود انكار كند يا تأويل نمايد و تا تواند نشنود و نجويد ، بلكه شنيدن را ضلالت شمرد و داند كه جماعتى كثير از ارباب عقول صحيحه و اصحاب فضايل نفسانيه بر خلاف معتقد او راسخ و جازمند . اين نتواند بود مگر از كمال جهل و جمود . اللّهمّ ارنا الحقّ حقّا ثمّ امنن علينا باتّباعه و اجبر قلوبنا على حبّه حيث وجد و اينما كان غضب من غصب به ، و رضى من رضى بحقّ من حقّه عليك عظيم . تنبيه دوم [ دنيا دار تكليف است ] ملاحظهء حكمت الهى در ايجاد دار تكليف است مشوب و مخلوط به حق و باطل و نور و ظلمت و كاين و فاسد . و اين اقتران و امتزاج لازم ماهيّت اين عالم است . و چنان كه علل و اسباب هدايت و رشاد و دواعى خير و سداد قائم است ، همچنين مبادى و اسباب شرّ و فساد ، و رايات غىّ و ضلال در مقابل منصوب است . و در جميع امم در برابر حجج انبيا و به ازاى آيات باهرات كه براى هدايت عباد است مواقف شبهات و مواقع زلّات و دلايل ضلال مهيا و موجود بود . بالجمله در برابر هر بابى از هدايت بابى از ضلالت مفتوح است ، چنان كه اكثر و اغلب خيرات و سعادات و حصول كمالات حاصل و مترتّب بر ارسال رسل و انزال كتب است همچنين بسيارى از اسباب ضلالت نيز تابع و به طفيل وجود انبيا و وضع شرايع است چنان كه مىفرمايد : « يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ » « 2 » . چه تكليف به نوعى است كه محك قلب و خالص است ، بلكه باعث

--> ( 1 ) . قال الشيخ الرئيس ابن سينا : « من تعوّد ان يصدق من غير دليل فقد انسلخ عن الفطرة الانسانية . » منه رحمه اللّه . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيه 26 .